Ribelle o moderno? NEPOTE, MA CON STILE Apertura mentale, carattere e anticonformismo in Cornelio Nepote |
Cornelio Nepote è sempre stato indicato come lo sregolato autore latino. A volte il suo “modus scribendi” è stato giudicato mediocre, approssimato e rozzo. “La sua prosa facile affetta una certa eleganza, sebbene la lingua non sia del tutto pura né molto ricca. Lo stile semplice si adatta ai profili biografici, ma non di rado è incolore e monotono”. Questo è quello che Ludovico Griffa scrive in “Instrumenta”, nostro libro di testo. A noi sembra invece che il linguaggio di questo autore sia immediato, comunicativo, perfettamente adatto al suo scopo: allargare i nostri orizzonti. La parte più importante del suo lavoro non è poi la forma ma senza dubbio il progetto, i fini che vengono inseguiti nella composizione della sua opera : il “De viris illustribus”. Con questa egli si rivolge ad un nuovo “target” di pubblico: non all’élite colta ma ad una platea abbastanza vasta e non troppo raffinata, che non conosce il greco. Già L’impostazione dell’opera fa capire che essa è basata su un confronto, un dialogo fra civiltà. Ad ogni illustre personaggio romano ne segue infatti uno straniero. Non vuole scrivere da un punto di vista “romano-centrico”, racconta i vizi e le virtù dei suoi personaggi presentandoci aneddoti e fatti, dipingendo altri costumi ed altre usanze. Nonostante tutto alcune sue scelte linguistiche sono originali, rilevanti e degne di nota. Sue caratteristiche sono:
|
Statistiche nell'opera |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
| Le duecento parole più usate |
|||
| 663 in | 521 cum | 413 et | 376 ut |
| 363 non | 329 est | 247 quod | 241 ad |
| 225 quam | 219 se | 208 qui | 189 neque |
| 171 quo | 159 a | 159 sed | 137 ex |
| 135 eum | 131 eius | 128 de | 122 si |
| 121 esset | 118 quae | 117 erat | 114 eo |
| 109 ab | 109 ille | 108 nam | 104 enim |
| 104 id | 99 fuit | 99 hoc | 97 esse |
| 90 autem | 88 apud | 83 atque | 83 ei |
| 80 ne | 79 his | 74 qua | 73 etiam |
| 73 hic | 73 sunt | 70 namque | 69 quibus |
| 66 rebus | 65 itaque | 64 ea | 63 re |
| 62 sic | 60 bellum | 59 quem | 59 sibi |
| 58 tum | 57 omnes | 57 posset | 54 tamen |
| 51 ipse | 47 ac | 47 bello | 47 minus |
| 47 post | 47 res | 45 sine | 43 nisi |
| 42 suis | 41 aut | 40 erant | 40 quidem |
| 40 solum | 39 eorum | 39 nemo | 38 quos |
| 38 tempore | 37 factum | 37 huius | 37 modo |
| 37 nihil | 36 at | 36 sua | 35 huic |
| 35 iam | 34 cuius | 34 omnibus | 33 eos |
| 33 propter | 33 tam | 33 vero | 32 adversus |
| 32 atheniensium | 32 fecit | 32 idem | 32 ita |
| 32 sit | 31 facere | 31 iis | 31 magis |
| 31 omnium | 31 postquam | 31 quid | 31 rei |
| 31 rem | 30 athenienses | 30 fortuna | 29 ante |
| 29 illi | 29 inter | 28 domum | 28 eodem |
| 28 omnia | 28 primum | 27 consilio | 26 haec |
| 26 hunc | 26 ibi | 26 magna | 26 numquam |
| 26 regem | 26 venit | 25 loco | 25 multo |
| 25 profectus | 25 regis | 25 rex | 25 suo |
| 24 copias | 24 essent | 24 etsi | 24 satis |
| 24 tanta | 24 tempus | 24 vellet | 23 haberet |
| 23 is | 23 lacedaemonii | 23 lacedaemoniorum | 23 milia |
| 23 prius | 23 quare | 23 quorum | 22 athenas |
| 22 causam | 22 habuit | 22 hac | 22 inquit |
| 22 locum | 22 maxime | 22 multis | 22 pari |
| 22 per | 22 posse | 22 usus | 21 asiam |
| 21 cui | 21 facile | 21 facto | 21 fuerat |
| 21 fuisse | 21 gessit | 21 habebat | 21 hanc |
| 21 illo | 21 imperii | 21 lacedaemoniis | 21 rege |
| 21 summa | 20 adeo | 20 exercitum | 20 filius |
| 20 fore | 20 fuerit | 20 illa | 20 multa |
| 20 populi | 20 possent | 20 proelio | 20 secum |
| 20 sui | 20 suorum | 20 tantum | 19 eoque |
| 19 hostium | 19 magno | 19 pecunia | 19 quoque |
| 19 suam | 19 videretur | 18 castra | 18 dedit |
| 18 exercitu | 18 exercitus | 18 graeciae | 18 m |
| 18 me | 18 patriae | 18 patriam | 18 pervenit |
| 18 rerum | 18 uno | 17 animo | 17 belli |
| 17 causa | 17 civium | 17 eamque | 17 eumenes |